نسبت به يك‌ديگر رابطهء علت و معلولى دارند ، و يا ندارند ولى هر دو معلول علت ثالثه هستند كه در هر دو صورت ميان آنها نوعى تلازم برقرار است نه امكان . مصاديق امكان بالقياس متن نعم للواجب بالذات امكان بالقياس . . . امكان بالقياس اليه وبالعكس . ترجمه آرى ، براى واجب بالذات ، امكان بالقياس هست ، وقتى او را با واجب الوجود فرضى ديگر يا معلول‌هاى او مقايسه كنيم ؛ چون بين آن دو ، عليت و معلوليتى حاكم نيست ، همان‌طور كه آن دو معلول علت ثالثه نيستند . نظير دو واجب الوجود فرضى ، دو ممتنع الوجود بالذات هست ، وقتى كه يكى از آن دو با ديگرى يا لوازم آن مقايسه شود . هم‌چنين امكان بالقياس حاكم است بين واجب بالذات و بين ممكنى كه هم اكنون به علت فقدان بعضى از شرايط وجودى ، معدوم هست ؛ زيرا آن معدوم ، معلول نبودن علت تامه خود كه حسب الفرض واجب بالذات ، جزئى از اجزاى اوست ، مىباشد و واجب به تنهايى آن ممكن را ايجاب نمىكند . پس ، واجب بالذّات نسبت به آن امكان بالقياس دارد و همين‌طور بالعكس . شرح سه مثال براى امكان بالقياس مىآورند : يكى ميان دو واجب فرضى كه هيچ رابطهء علّى و معلولى بين آنها موجود نيست . همين‌طور ميان يكى از آن دو واجب فرضى و يكى از معلولات واجب ديگر ، كه در اين صورت هم هيچ رابطهء علّى و معلولى در بين نيست . مورد دوم ميان دو ممتنع بالذات مانند اجتماع ضدين و ارتفاع نقيضين كه هيچ تعلق علّى و معلولى بين اين دو ، وجود ندارد . و يا ميان يك ممتنع بالذات مانند اجتماع ضدين و يكى از لوازم ممتنع بالذات ديگر ، مانند شريك البارى كه ممتنع